Nie każdy związek przetrwa próbę czasu. Nie wiąż się z papierosem.

Słownik

Akcelerator liniowy
urządzenie wytwarzające promieniowanie rentgenowskie o wysokiej energii, służące leczeniu nowotworów

Angiografia naczyń wieńcowych
obraz rentgenowski naczyń krwionośnych zaopatrujących mięsień sercowy. W okolicy pachwiny lub przedramienia wprowadza się do naczynia tętniczego cienki cewnik i doprowadza się go naczyniami krwionośnymi aż do serca. Wówczas podaje się do naczynia krwionośnego środek kontrastowy i wykonuje zdjęcia RTG pod różnymi kątami. Pozwala to utworzyć swoistą ,,mapę drogową”, czyli topografię naczyń unaczyniających mięsień sercowy, umożliwiającą dostrzeżenie, w jakim miejscu występuje zwężenie ich światła i jaki jest stopień tego zwężenia

Biopsja
pobranie niewielkiego fragmentu tkanki w celu postawienia diagnozy

Carcinoma In situ
„lokalny” rozwój raka (końcowa transformacja komórki dysplastycznej w zmianę o charakterze złośliwym), nie przekraczający warstwy podstawnej nabłonka.

Choroba Hodgkina
ziarnica złośliwa, postać nowotworu złośliwego węzłów chłonnych

Choroba nowotworowa z mikroprzerzutami
sytuacja, w której ogniska przerzutów nowotworu mają tak mikroskopijne rozmiary, że nie można ich wykryć za pomocą konwencjonalnych badań obrazowych ani badania krwi

Choroby płuc związane z działaniem azbestu
azbest może powodować kilka chorób płuc i wchodzący w ich skład struktur (zgrubienia opłucnej o łagodnym charakterze, azbestozy) i międzybłoniak (śródbłoniak) o złośliwym charakterze

Choroby współistniejące
choroby lub stany chorobowe, które mogą dodatkowo występować u chorego na raka płuca

Częstość występowania
wskaźnik częstości występowania danej choroby lub zachorowalność

Czynnik ryzyka
czynnik wpływający na zwiększenie prawdopodobieństwa zachorowania na określoną chorobę

Czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów
naturalnie występujące białko, które można podawać w postaci iniekcji w celu stymulacji wytwarzania białych krwinek

Czynniki wzrostowe
substancje krążące w organizmie i wpływające na komórki, zazwyczaj przez przyłączenie się do ich receptorów powodują, że komórki stają się bardziej aktywne

Dożylny
lek podawany bezpośrednio do żyły za pomocą wenflonu lub kaniuli

Dren w jamie klatki piersiowej
miękka, plastykowa rurka wprowadzana w przestrzeń międzyżebrową do jamy opłucnej. Dren taki jest zwykle podłączony do systemu pompy wodnej, co zapewnia uzyskanie wyłącznie jednokierunkowego przepływu powietrza lub płynu z tej jamy, nie pozwalając na przepływ w drugą stronę

Echokardiografia
badanie ultratrasonograficzne dające możliwości uzyskania obrazu serca i otaczających go tkanek

Enzymy
białka ułatwiające przebieg reakcji biologicznych (biokatalizatory)

Epidemiologia
nauka zajmująca się badaniem warunków i czynników związanych z występowaniem i rozprzestrzenianiem się chorób

Erytropoetyna
naturalnie występujące białko, pobudzające szpik kostny do wytwarzania krwinek czerwonych. Może być podawane w postaci iniekcji podskórnych w leczeniu niedokrwistości związanej ze stosowaniem chemioterapii

Fizyk medyczny
naukowiec zajmujący się zastosowaniem promieniowania w leczeniu nowotworów

Frakcja
jedno naświetlanie w radioterapii

Gen
sekwencja DNA determinująca wytwarzanie określonego typu białka

Gen supresorowy
gen działający hamująco na procesy proliferacji komórkowej (geny bramkowe), bądź stabilizująco na procesy utrzymujące stabilność genetyczną komórki (geny opiekuńcze)

Gen o działaniu przeciwnowotworowym
gen supresorowy mający działanie przeciwnowotworowe, w normalnych warunkach ograniczający wzrost guzów nowotworowych. Jeżeli gen taki zmutuje, to może stracić zdolność do powstrzymywania wzrostu nowotworu

Glukoza
rodzaj cukru

Gray (Gy)
jednostka dawki promieniowania

Gruczoły nadnerczowe
gruczoły znajdujące się na górnych biegunach nerek, wytwarzające steroidy i adrenalinę

Guz łagodny
guz nowotworowy o niezłośliwym charakterze

Guz Pancoasta
postać raka płuca (oskrzeli), który rozwija się w szczycie płuca z zajęciem otaczających tkanek, takich jak żebra i kręgi

Guz złośliwy
guz nowotworowy, który może dawać przerzuty do innych części ciała

Guzy neuroendokrynne
kilka typów neuroendokrynnych guzów płuca powstają z wyspecjalizowanych komórek znajdujących się w płucach, zwanych komórkami neuroendokrynnymi. Spośród nich najgroźniejszy jest drobnokomórkowy rak płuc. Dwie inne postacie o zasadniczym znaczeniu to rakowiak typowy i atypowy

Hemoglobina
białko zawierające żelazo, przenoszące tlen do wszystkich tkanek

Hiperkalcemia
podwyższone stężenie wapnia we krwi

Iniekcja dożylna
wstrzyknięcie leku do żyły

Jama brzuszna
jama ciała, w której znajduje się żołądek, wątroba, pęcherzyk żółciowy, śledziona, trzustka, pęcherz moczowy oraz jelita

Jama klatki piersiowej
obszar ograniczony żebrami, w którym znajduje się serce i płuca

Jądro komórkowe
„centrum dowodzenia” komórki

Kaniula
cienka rurka służąca do wprowadzenia płynów (lub środków leczniczych) do organizmu lub do usuwania (ewakuacji) płynu z organizmu

Karcynogen
czynnik sprzyjający rozwojowi nowotworu

Kontrast
specjalny środek podawany w iniekcji przed wykonaniem badania CT, który umożliwia zobrazowanie naczyń krwionośnych i pomaga radiologowi dokonać ich identyfikacji w obrębie klatki piersiowej

Kreatynina
naturalny produkt uboczny procesów metabolicznych wydzielany przez nerki

Krwioplucie
stan chorobowy, w którym pacjent odpluwa krew lub plwocinę zawierającą krew

Leczenie adjuwantowe
leczenie, które stosuje się dodatkowo, oprócz zasadniczej terapii

Leczenie paliatywne
postępowanie lecznicze, które nie ma na celu osiągnięcie wyleczenia, lecz złagodzenie objawów lub zapobieganie im

Leczenie radykalne
postępowanie lecznicze mające na celu uzyskanie wyleczenia z nowotworu

Leki cytotoksyczne
leki stosowane w chemioterapii w celu zniszczenia komórek nowotworowych

Lobektomia
usunięcie (resekcja) jednego z płatów płuca

Metformina
lek w postaci tabletek stosowany u niektórych pacjentów chorych na cukrzycę

Mrożony skrawek
wycinek pochodzący z biopsji, zamrażany natychmiast po pobraniu i badany przez patomorfologa jeszcze podczas trwania operacji

Mutacja
zmiany w sekwencji DNA komórki

Nabłonek dysplastyczny
patologiczne zmiany nabłonka dróg oddechowych. Chociaż niekiedy ustępują samoistnie, uważa się, że stanowią stan przedrakowy

Naczynia chłonne
naczynia, w których odbywa się transport chłonki do i z węzłów chłonnych

Neurochirurgia
chirurgia mózgu i rdzenia kręgowego

Neutrofile
rodzaj krwinek białych wspomagających organizm w walce z infekcją (zwane również granulocytami)

Odma opłucnowa
powietrze w jamie opłucnej

Onkogen
gen nowotworu obecny w organizmie, który może zostać aktywowany, powodując niekontrolowany rozwój i podział komórek

Onkologia
dziedzina medycyny zajmująca się badaniem oraz leczeniem nowotworów

Opłucna
błona pokrywająca płuco (opłucna płucna) i wewnętrzną ścianę klatki piersiowej (opłucna ścienna)

Osierdzie
cienka ścianka tworząca rodzaj worka otaczającego serce

Oskrzele główne
element dróg oddechowych, którym powietrze jest dostarczane do płuc

Ostre skutki uboczne
skutki uboczne, które pojawiają się podczas leczenia lub natychmiast po jego zakończeniu

Paraplegia
utrata władzy w kończynach dolnych spowodowana uszkodzeniem rdzenia kręgowego

Perikardiocenteza
drenaż (ewakuacja) wysięku z osierdzia

Pęcherzyki płucne
pęcherzyki powietrzne o niewielkich rozmiarach zlokalizowane na zakończeniach oskrzelików. W każdym z płuc znajduje się kilka milionów pęcherzyków; odbywa się w nich proces przechodzenia tlenu do krwi oraz dwutlenku węgla z krwi do pęcherzyków

Pielęgniarka wyspecjalizowana w chorobach nowotworowych
pielęgniarka, która specjalizuje się w opiece nad pacjentami chorymi na nowotwory

Płat płuca
część płuca zbudowana z segmentów

Pneumonektomia
usunięcie (resekcja) całego płuca wraz z towarzyszącymi węzłami chłonnymi

Prognoza, rokowanie
przewidywanie prawdopodobnego lub spodziewanego zakończenia choroby

Przeciwciała monoklonalne
białka, które mają zdolność rozpoznawania specyficznego receptora zlokalizowanego na powierzchni komórki

Przerzuty
rozprzestrzenianie się choroby nowotworowej z jednej części ciała do innej przez krew lub układ chłonny

Przetoka
nieprawidłowe połączenie między dwiema częściami ciała

Przewlekłe zapalenie oskrzeli
chroniczne zapalenie dróg oddechowych, najczęściej wywoływane oddziaływaniem dymu papierosowego

Radioterapeuta
specjalista w dziedzinie planowania i stosowania metod radioterapii

Radioterapia stereotaktyczna/radiochirurgia z użyciem noża gamma
radioterapia z użyciem skupionej wiązki promieniowania skierowanej w miejsce, w którym znajduje się guz nowotworowy

Receptor
białko zlokalizowane na powierzchni komórki, działając jako aktywator przemian zachodzących w jej wnętrzu

Resekcja mankietowa
usunięcie np. górnego lub dolnego płata płuca z zespoleniem oskrzela głównego z oskrzelem pozostałego płata

Ropniak
ropa znajdująca się w jamie opłucnej

Rozedma
nieodwracalne zniszczenie tkanki płuc spowodowane najczęściej działaniem dymu papierosowego

Segmentektomia
usunięcie (resekcja) segmentu płata płucnego. W skład każdego płata wchodzi kilka segmentów

Skan CT
obraz uzyskiwany przy użyciu tomografu komputerowego

Sole magnezu i potasu
związki chemiczne występujące naturalnie w organizmie, mające zasadnicze znaczenie dla metabolizmu

Sól fizjologiczna
roztwór chlorku potasu

Specjalista w dziedzinie radioterapii onkologicznej (radioterapeuta)
lekarz specjalizujący się w radioterapii nowotworów

Stan sprawności
prosta skala w zakresie 0–4, oceniająca, jakie codzienne aktywności chory na raka płuca jest w stanie podejmować, oraz określająca jego zdolność do tolerowania leczenia

Stent
elastyczna „sprężynka” służąca udrożnieniu naczyń krwionośnych, tchawicy, oskrzela lub przełyku

Stridor
świst krtaniowy, wysoki ton głosu wywołany częściowym zamknięciem dróg oddechowych

Symulator
urządzenie imitujące akcelerator liniowy, emitujące promieniowanie rentgenowskie w dawce diagnostycznej, dzięki któremu można sprawdzić wszystkie parametry naświetlań przed rozpoczęciem właściwego leczenia z użyciem akceleratora liniowego

Szpik kostny
komórki krwiotwórcze zlokalizowane w jamach kości

Szumy uszne
„dzwonienie” w uszach

Środki fotouczulające
środek, który ulega aktywacji pod wpływem światła

Śródpiersie
obszar między płucami, w którym znajduje się serce, główne naczynia krwionośne i tchawica

Świst
ciągły, świszczący dźwięk powstający podczas oddychania (faza wydechu)

Tchawica
element układu oddechowego w formie rurki usztywnionej pierścieniami chrzęstnymi. Rozciąga się od okolicy krtani do rozdwojenia tchawicy, czyli miejsca, w którym oskrzela wchodzą do płuc

Techniki leczenia wewnątrzoskrzelowego
techniki stosowane w celu leczenia guzów nowotworowych zlokalizowanych wewnątrz dróg oddechowych (brachyterapia)

Toraktomia
procedura chirurgiczna polegająca na otwarciu klatki piersiowej

Węzły chłonne
niewielkie twory o kształcie fasoli rozproszone wzdłuż naczyń układu chłonnego. Struktury te działają jak filtry, gromadząc bakterie i komórki nowotworowe, które przemieszczają się w układzie chłonnym

Wnęka
przestrzeń zawierająca korzeń płuca, w którym oskrzela płatów płuca łączą się z oskrzelami głównymi

Współczynnik przesączania kłębuszkowego
określa sprawność pracy nerek

Wycięcie klinowe
usunięcie (resekcja) niewielkiej części płuca w kształcie klina

Wysięk w jamie opłucnej
płyn, który gromadzi się w przestrzeni między błonami opłucnowymi

Zakrzepica żył głębokich
zakrzepy krwi, do rozwoju których może dochodzić w jednym z dużych naczyń żylnych kończyny dolnej lub obszaru miednicy

Zachorowalność (współczynnik zachorowalności)
liczba nowych przypadków zachorowań na daną chorobę w ciągu roku na 100 tysięcy ludności

Zdolność do dawania przerzutów
zdolność nowotworu złośliwego do rozprzestrzeniania się do innych obszarów ciała, w których tworzą się ogniska wtórne nowotworu (przerzuty). Rak płucadaje zazwyczaj przerzuty do wątroby, mózgu, kości, drugiego płuca oraz gruczołów nadnerczy zlokalizowanych w jamie brzusznej

Zespół multidyscyplinarny
grupa specjalistów zainteresowanych problematyką raka płuca, którzy regularnie spotykają się, aby omówić przypadki pacjentów z rozpoznaniem lub podejrzeniem raka płuca. Podejmują oni decyzje dotyczące badań diagnostycznych oraz doradzają w zakresie postępowania leczniczego.

Zespół paranowotworowy (paraneoplastyczny)
zespół objawów wywołanych przez substancje wytwarzane przez guz nowotworowy lub powstające w reakcji na obecność guza

Zespół rakowiaka
objawy zespołu rakowiaka obejmują zwykle zaczerwienienie twarzy i tułowia, biegunkę, bóle brzucha i niekiedy świsty osłuchowo

Zwłóknienie
zwłóknienie płuc powodujące tworzenie się zbliznowaceń. Stopniowo dochodzi do zastępowania pęcherzyków przez tkankę włóknistą. Gdy powstają zbliznowacenia, nieodwracalne zmiany w postaci zgrubienia miąższu płuc powodują utratę przez płuca zdolności do transferu tlenu do krwi. W niektórych przypadkach przyczyny nie daje się określić, wówczas mówimy o idiomatycznym zwłóknieniu płuc

Żółtaczka
zażółcenie powłok skórnych i białkówek oczu z powodu nagromadzenia barwnika żółciowego (bilirubiny) w tkankach

www.niezpapierosem.pl